Bir çiftin herhangi bir doğum kontrol yöntemi kullanmaksızın düzenli cinsel ilişkisi olmasına rağmen bir yıl sonunda gebelik olmamasına infertilite (kısırlık) denir. Evli çiftlerin yaklaşık %15’i bu sorunla karşılaşmaktadır.
İnfertilite kadın veya erkek kaynaklı olabilmektedir. Ancak çiftlerin yaklaşık %15’inde hiçbir neden bulunamamaktadır.Bu son gruba açıklanamayan infertilite grubu adı verilmektedir.
Kliniğimizde infertilite ile başvuran her çift özenle değerlendirilir ve uygun tetkiklerle tanı sağlanarak en uygun tedavi yöntemi planlanır. Bu yöntemler en son teknolojiye sahip merkezimizde uygulanan çeşitli yardımla üreme teknikleridir. Bu tedavi yöntemlerinden aşağıda kısaca bahsedilmiştir.
AŞILAMA (İNTRA-UTERİN İNSEMİNASYON)
İnseminasyon bir suni döllenme tekniğidir. Daha çok rahim ağzına ait problemlerin bulunduğu sperm sayı ve hareketliliğinde hafif bozuklukların bulunduğu veya çifte ait hiçbir problemin bulunmadığı, açıklanamayan kısırlılık durumunda uygulanmaktadır. Bu yöntemin özelliği, hızlı hareket eden sağlıklı spermlerin seçilmesi, spermleri olumsuz etkileyebilen vajen asit ortamından korunması, spermin yumurtaya yakın bir yere bırakılması ve spermlerin yumurtalık kanallarına daha kolay ulaşması şansının verilmesidir.
İnseminasyon için erkekten alınan sperm sıvısı laboratuvar koşullarında çeşitli yıkama işlemlerinde tabi tutularak yoğunlaştırılmakta, sayı ve hareketlilik oranı arttırılmaktadır. Daha sonra bu sıvı ince bir katater yardımı ile rahim ağzından geçirilerek doğrudan rahmin içine verilmektedir.
Aşılama tedavisi ile deneme başına elde edilen gebelik oranı yaklaşık olarak %10-15’tir. İlk 3-4 denemeden sonra başarı oranı giderek azalmaktadır. Uygulamalar sonucunda başarı elde edilemediğinde IVF (tüp bebek ) ve ICSI (mikroenjeksiyon)gibi diğer yardımcı üreme tekniklerine geçilmelidir.
IVF PROGRAMI (İN VİTRO-FERTİLİZASYON TÜP BEBEK)
Tüp bebek, klasik yöntemler ile gebe kalamayan kadınlarda uygulanan bir tedavi şeklidir. Bu uygulamada, erkek (sperm) ve kadın (yumurta) üreme hücrelerinin laboratuvar koşullarında birleştirilmesi sonucunda oluşan embriyolar , rahim içine yerleştirilir.Tüp bebek ve mikroenjeksiyon arasındaki tek fark döllenme şeklidir. Tüp bebek yönteminde spermler ve yumurtalar bir araya konularak döllenmenin kendiliğinden olması beklenirken, mikroenjeksiyon yönteminde her bir yumurtanın içine tek bir sperm mikroskop altında enjekte edilir.
MİKROENJEKSİYON
(ICSI;intrasitoplazmik sperm enjeksiyonu)
Hastanın ilaç kullanımı, yumurtaların oluşturulması ve toplanmasına kadar olan aşamalar tüp bebek tedavisi ile aynıdır. Tek fark mikroenjeksiyon işleminde seçilen tek bir sperm hücresinin yine tek bir yumurtanın içine enjekte edilmesidir. Özellikle son yıllarda çocuk arzu eden birçok ailenin bu yöntem sayesinde umutları gerçekleşmiştir.
İntrasitoplazmik sperm enjeksiyonu adını da verdiğimiz bu teknikte mevcut spermler özel mikroskop altında yumurta içine ince bir iğne aracılığı ile enjekte edilir. Döllenmiş olan yumurtalar daha sonra tüp bebek işleminde olduğu gibi rahim içine yerleştirilir.
TESA(testiküler sperm aspirasyonu),
TESE(testiküler sperm ekstraksiyonu)
Erkek menisinde hiç sperm olmaması durumunda (azospermi) mikroenjeksiyon işleminde kullanılacak olan spermin testislerden alınması gündeme gelmektedir. Tıkanıklığa bağlı azospermi olgularında kanalların içine ince bir iğne ile girilerek sperm aranır (TESA). Tıkanıklığın olmadığı durumlarda erkek yumurtalığının çeşitli bölümlerinden parça örnekleri alınarak bunlar içinde sperm hücresi aramak gerekmektedir. Parçalar iğne ile (TESA) ya da açık cerrahi ile alınabilir (TESE). Sonrasında ICSI ile yumurta dölleme işlemi yapılır.
EMBRİYO DONDURMA (cryopreservation)
IVF uygulamasının yapıldığı siklusda hastaya transfer edilecek miktardan fazla sayıda kaliteli embriyo elde edildiğinde bu embriyolar çiftin isteği ile daha sonraki denemelerde kullanılmak üzere dondurulup saklanabilir.Fazla embriyoların dondurulması hastaya hem ekonomik hem de psikolojik avantaj sağlamaktadır. Böylece bir sonraki IVF işleminde tekrar yumurtalıkların uyarılmasına ve yumurta toplanmasına gerek olmaz.Türkiye’de yasal olarak 5 yıl boyunca embriyolar sıvı nitrojen içinde saklanabilmektedir
.
EMBRİYO TRAŞLAMA (assisted hatching)
Bu yöntem de oluşan embriyoların duvarlarının mikroskop altında inceltilmesinden oluşur. Böylece rahim içine tutunmanın daha kolay olabileceği düşünülmektedir. İleri yaşlarda kalın duvarlı embriyolarda veya daha önceki uygulamalarda rahim içine tutunma problemi olan hastalarda uygulanır.
IVF PROGRAMI
Tüp bebek , önce tüplerinde kalıcı hasar bulunan kadınlarda uygulanmaya başlanmıştır. Kısa bir süre sonra endometriozis, nedeni açıklanamayan ve erkeğe bağlı kısırlık vakalarında da uygulanmaya başlandı ve başarılı sonuçlar elde edildi.
Uygulamadaki tedavi basamakları;
Değerlendirme
Yumurta geliştirilmesi
Yumurtaların Toplama İşlemi (Oosit pick up ,OPU)
Döllenme İşlemi (Fertilizasyon)
Embriyo Transferi
Değerlendirme
Amaç çiftin hangi tedavi yöntemine uygun olduğuna karar vermektir. Görüşme sırasında çiftin her biriyle ayrıntılı olarak görüşülür ve anamnezleri alınır. Erkeğin değerlendirilmesinin temelini semen analizi oluşturur.Kadının jinekolojik muayene ve ultrason incelemesi yapıldıktan sonra, smear testi, gerekiyorsa diğer bakteriolojik incelemeler için numuneler alınır.Adetin üçüncü günü yapılan hormon tetkikleri ile,yumurtalıkların ilaçlara verecekleri cevap önceden anlaşılmaya çalışılır. Daha önce çekilmemiş veya mevcut olan yetersiz ise rahim filmi çekilebilir.
Yumurta Geliştirilmesi
-Adet kanamasının 2.veya 3. gününde ultrason incelemesi yapılır. Kandaki östrojen seviyesi de tespit edildikten sonra kullanılacak ilaç dozuna ve seçilecek protokole karar verilir
-Uygun tedavisine başlandıktan sonra belirli aralıklarla kontrole çağrılan hastamızda gelişen foliküllerin sayısı ve büyüklüğü kontrol edilir.Amaç 16-20 mm boyutunda mümkün olduğunca fazla sayıda folikül elde etmektir.
-Ayrıca rahim içini döşeyen ve endometrium adını verdiğimiz döllenmiş hücrelerin yerleşeceği tabakanın kalınlığı ve yapısı da ultrasonografide izlenir.
-Takipler esnasında ilaç dozunu ayarlamak için zaman zaman östrojen incelemesine gerek duyulabilir.Yumurta gelişimi ortalama olarak 10-12 gün sürmektedir.Bu süre,yumurtalıkların ilaçlara verdiği cevaba bağlı olarak değişebilmektedir.
-Foliküller yeterli büyüklüğe ulaştığında son olgunlaşmayı yapmak için HCG enjeksiyonu yapılır.İlacın yapılmasından ortalama 36 sat sonra yumurta toplama işlemi uygulanır.
Ultrasonda folliküllerin görüntüsü
Yumurta Toplama İşlemi (Ovum pick-up,OPU)
Yumurta toplama işlemi , vajinal ultrasonografi ile oldukça kolay ve rahat bir ortamda yapılmaktadır.Hasta jinekolojik masaya muayene pozisyonunda yatar ve üzeri steril örtüler ile örtülür. Vajina temizliği yapıldıktan sonra ultrasonografi probu aracılığıyla bir iğne ile yumurtalıklara ulaşılır.Her bir folikül içine girilerek folikül sıvısı özel bir aspiratör yardımı ile boşaltılır. Alınan sıvı hemen laboratuvara ulaştırılarak yumurta içerip içermediği incelenir.Bu şekilde tüm foliküller aspire edilinceye kadar işleme devam edilir . Nadiren boşaltılan foliküllerden yumurta elde edilememektedir.Bu durumun sebepleri arasında en sık rastlanan HCG enjeksiyonunun doğru zamanda ve şekilde uygulanmamasıdır.
Döllenme İşlemi (Fertilizasyon)
Embriyo Transferi
-Döllenmiş olan yumurtaların (embriyoların) transferi yani rahim içine yerleştirilmesi ikinci,üçüncü gün veya blaskokist aşamasında yapılabilir.
-Rahim içine yerleştirildikten sonra yarım saatlik dinlenme yeterlidir.
-İlk 24 saat aktif hareketlerden kaçınılmasında fayda vardır.Daha sonra normal yaşama geçilebilir.
-Gebelik testi sonucu öğrenilene kadar cinsel ilişki önerilmez.
TEDAVİ SIRASINDA OLUŞABİLECEK PROBLEMLER
-Kullanılan ilaçlar başağrısı, göğüslerde hassasiyet,yorgunluk,sıcak basması,sinirlilik ve bulantı gibi yan etkiler gösterebilirler.
-Hastanın tedaviye yanıt vermesi ve yeterli sayıda folikül oluşmaması gibi durumlarda tedavinin iptali gerekebilir.
-Folikülllerin yeterli büyüklüğe ulaşmasına rağmen aspirasyon sırasında hiç yumurta elde edilemeyebilir.
-Yumurta ve spermler normal olmasına karşın döllenme olmayabilir.
-Yumurtalıkların tedaviye aşırı cevap vermesi sonucu karın ve vücut boşluklarında sıvı toplanması sonucu hastanede yatarak tedavi gerektiren Ovaryan Hiperstimulasyon Sendromu (OHSS) ortaya çıkabilir ve tedavinin iptal edilmesi veya ertelenmesi gerekebilir.
-Çoğul gebelik oluşabilir.