Previous
Sonraki
Ana Sayfa / TIBBİ Bölümler / K / KARDİYOLOJİ / Kolesterol Yüksekliği
A+ R A-

Kolesterol Yüksekliği

e-Posta Yazdır PDF

Kolesterol Yüksekliği

Kolesterol günümüzde pek çok insanı etkileyen hastalıklardan birisidir. Birçok hasta kolestorlünün yüksek olduğunun farkında değilken, kolesterolü yüksek olan ve bunun farkında olan pekçok hastada kolesterol yüksekliğini önemsememektedir. Oysa hiperkolesterolemi, hiperlipidemi, hipertrigliseridemi yahut dislipidemi olarakta adlandırılan yüksek kolesterol kalp hastalıkları riskini oldukça arttırmaktadır.





 

KOLESTEROL NEDİR?

kolesterol canlılardaki hücre zarının (dış membran) önemli yapıtaşlarından olan yağa (lipit) benzer bir maddedir.Kolesterol insanlarda kan dolaşımındada bulunmaktadır. İnsanların kanında dolaşan kolesterolün iki ana kaynağı bulunmaktadır. Bunlardan birisi diyette alınan yağlı gıdalar, diğeri ise karaciğerde üretilen maddelerdir. Et, balık ürünleri, süt ve süt ürünleri kolesterol içeren besinlerdendir. Hayvansal gıdalar, etler yüksek düzeyde kolesterol içerirken bitkisel besinler ve bitkisel kaynaklı gıdalar kolesterol içermemektedir. Yemekte alınan kolesterol ince barsaklara ulaşmakta ve buradan absorbe edilerek (emilerek) kan dolaşımına katılmaktadır. Kan dolaşımına katılacak olan kolesterol şilomikron adı verilen protein bir kılıfla kaplanmaktadır.

Karaciğer vücuttaki kolesterolü alır, işleyerek yapısını değiştirebilir  (sentezleyebilir) ve tekrar kana sekrete edebilir (salgılayabilir). Karaciğer; Yemekten sonra kandaki şilomikronu (protein ile kaplanmış kolesterol) kandan temizler. Yemek arasında karaciğer kolesterolü işleyerek ve sentez ederek kana kolesterol salgılar (sekrete eder).

 

LDL ve HDL nedir?

Kolesterol yağ gibi bir madde olup suda çözünmediği gibi kandada çözünmez. Kolesterolün kanda çözünebilmesi için proteinler ile birleşmesi ve özel bir yapı olan lipoproteinleri oluşturması gerekir. Lipoprotein protein ve lipitten (yağdan) oluşan bir yapıdır. Lipoprotein ile birleşmemiş kolesterol kan içerisinde çözünmeyerek sert bir yapı halini alır ve çöker. Karaciğerde sentez edilen ve kana sekrete edilen kolesterol VLDL (very low density lipoprotein - Çok düşük yoğunluklu lipoprotein) veya HDL (High density lipoprotein - Yüksek yoğunluklu lipoprotein) ile kombine şekildedir. VLDL kolesterol (çok düşük yoğunluklu lipoprotein) kan akışı sırasında damar içinde metabolize edilerek LDL (low density lipoprotein) kolesterole dönüşür. Kolesterol eğer LDL (düşük yoğunluklu lipoprotein) ile kombine olursa LDL kolesterol adını alır, Eğer kolesterol yüksek yoğunlukta lipoprotein (HDL) ie birleşirse HDL kolesterol adını almaktadır.

LDL (düşük yoğunluklu lipoprotein) kolesterol nedir?

LDL kolesterol "kötü kolesterol" olarakta isimlendirilmektedir. Çünkü LDL kolesterol düzeyi olması koroner arter hastalığına yakalanma riski ile yakın ilişkilidir. Damar duvarındaki LDL birikimleri (kolesterol birikimi) kolesterol plağı adı verilen sert, ince bir tabaka oluşturur. Zaman geçtikçe damar duvarındaki bu kolesterol plağının kalınlığı artmakta ve damar lümeni daralmaktadır. Bu süreç ateroskleroz (arterioskleroz) olarak adlandırılır.

HDL (yüksek yoğunluklu lipoprotein) kolesterol nedir?

HDL kolesterol "iyi kolesterol" olarak adlandırılan kolesterol çeşitidir. Çünkü HDL kolesterol damar duvarındaki ateroskleroza neden olan "kolesterol birikintilerini" toplayarak onların karaciğere taşınmasını sağlamaktadır. Bu nedenle yüksek LDL (kötü kolesterol) düzeyleri, ve düşük HDL (iyi kolesterol) düzeyleri yani LDL/HDL oranının yüksek olması ateroskleroz (damar duvarında yağlanma) için risk faktörüdür. LDL kolesterolün düşük olması ve HDL kolesterolün yüksek olması yani LDL/HDL oranının düşük tutulması aterosklerozdan (damarda yağlanma) korunmak açısından son derece önemlidir.

Total kolesterol nedir?

Kolesterol kanda çözünmeyen bir yapı olduğu için proteinlerle birleşerek lipoproteinleri (lipid ve protein bileşiklerini) oluşturur. HDL ve LDL'den başka VLDL (very low density lipoprotein - çok düşük yoğunluklu lipoprotein) ve IDL (intermediate density lipoprotein - ara yoğunlukta lipoprotein) çeşitleride bulunmaktadır. Kanda ölçülen total kolesterol LDL kolesterol, HDL kolesterol, VLDL kolesterol ve IDL kolesterolün toplamıdır.

Kandaki LDL kolesterolün seviyesini ne belirler?

Karaciğerin görevi sadece LDL kolesterol üreterek kana salgılamak değil aynı zamanda kandaki LDL kolesterolüde geri almaktır. Karaciğerin LDL kolesterolü kandan alabilmesi için karaciğerde bulunan LDL reseptörleri (LDL almaçları) adı verilen yapılar bulunur. LDL reseptörleri (alıcılar) karaciğer hücrelerinin (hepatositlerin) yüzeyine yerleşmiştir. LDL reseptörleri dolaşan kandaki LDL partikülleri ile eşleşerek bu LDL partiküllerinin karaciğer hücrelerinin içine alınmasını (transport) sağlarlar. Hepatositlerin üzerindeki LDL reseptörlerinin sayısı ne kadar çoksa dolaşımdan karaciğere alınan LDL parçalarının sayısı hızlı olacak dolayısıyla kandaki LDL oranıda düşük çıkacaktır. LDL (low density lipoprotein - düşük dansiteli lipoprotein)  reseptörlerindeki bozukluklar kandaki LDL kolesterol düzeylerinin yüksek çıkmasına sebep olacaktır.

Bir insanın kanındaki LDL, HDL ve total kolesterol düzeyi hem diyette alınan gıdalarla hemde genetik ve çevresel faktörlerle ilişkilidir. Örneğin Familyal hiperkolesterolemi (Familial hypercholesterolemia - Ailesel kolesterol yüksekliği) sık görülen ve kalıtımsal olarak geçen genetik bir hastalıktır. Bu hastalarda karaciğer hücreleri (hepatositler) üzerindeki LDL reseptörlerinin sayısı azalmış veya hepatositlerin yüzeyinde LDL reseptörleri yoktur. Karaciğerin dolaşımdaki LDL kolesterolü temizleyebilme kabiliyeti hepatosit üzerindeki LDL reseptörlerinin sayısı ve aktivitesi ile yakından ilişkilidir. Dolayısıyla etkilenen aile bireylerinde kan kolesterol düzeyleri anormal seviyede yüksek olacaktır. Ayrıca bu hastalarda erken dönemde arterioskleroz (ateroskleroz) ve kalp krizi gelişme riski söz konusudur.

Diyetteki satüre (doymuş) yağ oranının yüksek olması ve yüksek kolesterol içermesi karaciğerdeki LDL reseptörlerinin aktivitesini azaltır ve kandaki kolesterol düzeyinin yükselmesine neden olur. Yağlar kimyasal özelliklerine göre satüre (doymuş) ve unsatüre (doymamış) olarak sınıflandırılmaktadır. Doymuş yağlar (sature yağlar) başlıca hayvansal ürünlerde (etler, süt ürünlerinde) bulunur ve kandaki kolesterol seviyelerini yükseltirler. Bununla birlikte bazı sebzelerden elde edilen yağlar; hindistan cevizi, kakao ve palmiye'den elde edilen yağlar da yüksek oranda doymuş yağ içerirler.

 

LDL kolesterol düzeylerini düşürmek kalp krizi ve inmeyi (stroke) önlermi?

LDL kolesterolü düşürmek ateroskleroz ve kalp krizini önlemek için temel amaçtır. Birçok doktor LDL kolesterolü düşürmenin birçok faydalı etkisi olduğunu düşünmektedir. Bunlardan birkaçı:
-- LDL düzeylerindeki düşme, arter duvarında yeni kolesterol plaklarının oluşumunu azaltır yahut önler.
-- LDL düzeylerindeki azalma; arterlerin duvarındaki varolan kolesterol plaklarını azaltır.
-- LDL düzeylerindeki düşüş; daralmış arterlerde genişlemeyi sağlar.
-- LDL düzeylerinin düşük olması; kan pıhtısına yol açan kolesterol plaklarının rüptüre olmasını, yırtılmasını önler.
-- LDL seviyesini düşürmek kalp krizi ve inme oranlarında azalmaya neden olur.
LDL kolesterolün düşürülmesi koroner arterlerde (kalbi besleyen damarlarda) olduğu kadar karotis ve serebral arterlerdede (beyni besleyen damarlar) faydalı etkiler göstermektedir.

LDL kolesterol düzeyleri nasıl düşürülür?

Kolesterolü azaltmak için tedavi edici yaşam tarzı değişiklikleri:

Fazla kilolardan kurtulmak, düzenli egzersiz yapmak ve sature yağlardan (doymuş yağlardan) ve kolesterolden fakir diyet, (az yağlı yemek) kolesterolü düşürmek için temel başlangıç noktasıdır. Bu öneriler yaşam tarzı değişiklikleri olarak adlandırılmaktadır.

Kolesterol düşürücü ilaçlar:

Eğer yukarıda belirtilen yaşam tarzı değişiklikleri LDL kolesterolü düşürmede etkili olmazsa kolesterol düşürücü ilaçlar ile tedavi gündeme gelmektedir.Statin adı verilen ilaçlar yüksek kolesterolü düşürmek ve LDL kolesterol seviyelerini azaltmak için sıklıkla kullanılan ilaçlardandır. Yapılan çalışmalar göstermiştir ki; statin grubu ilaçlardan birinin kullanılarak kolesterol ve LDL düzeylerinin düşürülmesi kalp krizi ve inme (felç) riskini azaltmaktadır. Statin gubunun dışında kalan diğer bazı ilaçlarda LDL'yi düşürmekte ve kolesterol profilinde iyi yönde değişimler sağlamaktadır. Bu ilaçlardan bazıları nikotinik asit (niasin), fibratlar (gemfibrozil - Lopid), reçineler (kolestiramin - Questran) ve ezetimib (zetia) dır.

Kolesterolü düşürmek için en uygun tedavi doktorunuzun size önereceği tedavidir. Lütfen bu ilaçları kullanmadan önce doktorunuz ile görüşünüz.

Kolesterolün normal düzeyi nedir?

Aslında kandaki kolesterolün normal seviyesi sabit değildir. Tıptaki birçok diğer tetkik gibi kolesterolünde normal düzeyi sağlıklı çok sayıda insanın kolesterol düzeyi ölçülerek belirlenmektedir.

Kandaki normal kolesterol düzeyi bilinen koroner arter hastalığı (KAH) olmayan sağlıklı erişkin hastalarda ölçülen LDL kolesterol düzeyi ile ilişkilidir. Dolayısı ile aşırı kolesterollü ve yağlı besin tüketen toplumlarda (ABD gibi), kolesterolün normal sınırları yüksek olabilmektedir. Bu nedenle bu hastaların kolesterol düzeyleri normal sınırlarda olmasına rağmen, aterosklerotik süreç başlamıştır ve gelecekte koroner arter hastalığına yakalanma riskleri yüksektir.


* Site içeriğinde bulunan bilgiler destek sağlamak içindir. Hekimin hastasını tıbbi amaçla muayene etmesi, tanı ve teşhis koyması yerine geçmez.
 

İletişim

Sosyal Bağlantılar

Sign in